Wat worden er af en toe toch schitterende boeken uitgegeven! Deze week heb ik de nieuwe roman van Rikki Holtmaat, De vertellers, gelezen. Een literair meesterstuk! Een roman die qua stijl en inhoud iedere lezer zal boeien, die eenvoud combineert met verrassende diepgang en historische en actuele gebeurtenissen geheel terloops met elkaar in verband brengt.

De succesvolle acteur Kars Wieland is samen met zijn zus Jetta opgegroeid op een keuterboerderij bij de IJssel. Hun leven lang hebben zij moeten luisteren naar het verhaal van hun vader die op 10 mei 1940 in de Fraterswaard nabij Doesburg strijd heeft geleverd tegen het binnenvallende Duitse leger. Geen heroïsche daad in hun ogen, want na een kort vuurgevecht wist vader aan krijgsgevangenschap te ontkomen door zich te vermommen als boerenknecht.

Na de dood van zijn vader in 1995 komt Kars - van middelbare leeftijd, ongetrouwd en woonachtig in Dordrecht - tot de ontdekking dat hij het verhaal duizenden keren heeft gehoord, maar er nooit écht naar geluisterd heeft. Doordat zijn vader alsmaar hetzelfde vertelde, wilde en kon niemand er meer naar luisteren. Een aantal jaren later neemt hij het verhaal als uitgangspunt voor zijn debuut als dramaturg en schrijft een toneelstuk - getiteld De verteller - waarin hij geïnspireerd door Raymond Queneaus Exercices de Style (1947) dat ene verhaal op zeven verschillende manieren verbeeldt. Als gevolg van de gewaagde, snelle stijlvariaties weten zijn vertellers de toehoorders wel tot luisteren te dwingen.

Holtmaat beschrijft in haar roman - die diverse trekjes van een klassiek toneelstuk vertoont - de dag van de première, 11 mei 2000 van 00.15 tot 20.14 uur. Zij belicht het verhaal vanuit veertien verschillende personages - familieleden, vrienden, relaties en buitenstaanders; uw speciale aandacht voor Wij (de tweeling van Jetta die met hun hulpbehoevende oma in een limousine op weg gaan naar Rotterdam, en een soort rei-functie vervullen) - die ieder op hun eigen manier tegen het verleden aankijken en dientengevolge reageren op Kars en zijn toneelstuk. Deze overdaad aan personages is nimmer storend en er zal zonder twijfel geen lezer zijn die gebruik zal maken van haar suggestie in het Bericht aan de lezer om stukken van 'stemmen die u irritant vindt (…) rap door te bladeren tot u weer iemand tegenkomt die u wel bevalt'.

De kracht van De vertellers schuilt vooral in het feit dat Holtmaat haar thema - zeker niet haar enige! - zo divers naar voren brengt. Op allerlei niveaus werkt het door. Jetta bijvoorbeeld krijgt er - op een heel tegenstrijdige manier - mee te maken door haar werk als vrijwilligster bij Vluchtelingenhulp, en haar zoon Martin - beroepsmilitair en ex-Dutchbatter - door zijn 'monoverhaal' over zijn ervaringen op 11 juli 1995 bij de val van Srebrenica.

Deze roman die u kennis laat maken met de magie van de ware verteller, verdient een plaatsje in eenieders boekenkast.

Rikki Holtmaat, De vertellers - Roman, Meulenhoff 2002